Miejsca zapomniane

W liczbach bezwzględnych, najliczniej w Oławie. Na Zwierzynieckiej i Ofiar Katynia już śpi snem wiecznym przynajmniej tylu powojennych mieszkańców, ile osób żyje obecnie w stolicy powiatu, czyli prawie 33 tysiące. Podobna  proporcja kształtuje się we wszystkich naszych miejscowościach.
Przez pewien czas po wojnie zmarli trafiali w wiejskich parafiach na przykościelne cmentarze. Z braku miejsca wyznaczano nowe, poza terenem zabudowanym. Mogiły obok kościołów przeważnie pozostały do dziś, ale nie w Oławie, gdzie dużo wcześniej zaczęto chować mieszkańców za murami miasta. Poza kilkoma pomnikami przy kościele Matki Boskiej Pocieszenia (trafiły tam z cmentarza przy Kilińskiego, za przedwojennym szpitalem, zburzonym w czasie wojny), po najstarszych nekropoliach już nie ma śladów. Warto jednak o nich wspomnieć, a listopad do tego nastraja.
Powojenni przybysze pamiętają, że przy Kilińskiego był nieczynny cmentarz. Zamknęli go Niemcy, długo  przed XX wiekiem, przenosząc ostatnie pożegnania na Zwierzyniecką. Nasze władze z lat sześćdziesiątych dołączyły ten teren do miejskiego parku. Zniwelowano stare grobowce i resztki mogił. Teraz są tam alejki, ławeczki i wciąż się trzymają leciwe drzewa. To miłe miejsce spotkań nie tylko zakochanych par.  
Starszych oławskich cmentarzy Polacy nie zastali. Z kart historii i mapek wiadomo, że kilkaset lat temu miasto kończyło się za bramą Brzeską, która istniała tuż za łukiem, łączącym dzisiejsze ulice Brzeska - Kościuszki. Podobno  w niewielkiej odległości za tą bramą grzebano ofiary zarazy, która wtedy spustoszyła Oławę. Potem ten cmentarz rozrastał się coraz dalej, wzdłuż dzisiejszej ulicy 1 Maja, aż do parczku za ulicą Żołnierza Polskiego. W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku kładziono tam sieć kanalizacyjną, w związku z budową oczyszczalni ścieków. Koparki  wyciągały z ziemią przeróżne rzeczy, nie tylko czaszki. Nawet rycerskie szable oraz inne świadectwa, że tu składano wojaków i oławian na wieczny spoczynek. Niewykluczone, że to z czasów, gdy władał Oławą królewicz Jakub Sobieski. Na terenie tego cmentarzyska stoją teraz różne budowle, a wieńczą je dwa miniparki - przy kościółku św. Rocha i  za „żołnierską” ulicą. Miło przysiąść na obu przytulnych skwerach, bo jest na czym i przyjemnie. Mniej miło, że to wciąż paskudzone miejskie centra psich „spacerów”.  
W innych stronach Oławy niełatwo znaleźć cmentarne ślady z dawnych wieków, ale jest takie miejsce, w którym są  rażąco zapomniane nagrobki. To macewy na cmentarzu żydowskim, przy ulicy Cichej, w głębi za dworcem kolejowym. Teren ogrodzony i zamknięty na kłódkę. Zwrócił się do nas oławianin, że należałoby zadbać o wycięcie buszu, który tam wyrósł przez lata. Wspomniał o młodzieży z oławskich szkół, która dawniej zajęła się tym zabytkiem, spełniając inicjatywę naszej redakcji. Spróbujemy to ponowić, ale na wejście i ruszenie tam czegokolwiek jest potrzebna decyzja właściciela tego terenu, czyli Gminy Żydowskiej we Wrocławiu. To zadanie na przyszły rok.
      
Edward Bykowski