Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
poniedziałek, 16 listopada 2026 02:16
ZOBACZ:
Reklama
Reklama Jaśnikowski
Reklama BMM

Forma i treść są dramatyczne

75. rocznica wyzwolenia hitlerowskiego obozu pacy Fünfteichen - wyjątkowe uroczystości odbyły się parę dni temu. Z tej okazji przypominamy rozmowę Jerzego Smyka z artystą rzeźbiarzem Zbigniewem Frączkiewiczem, twórcą stalowego pomnika ku czci ofiar obozu koncentracyjnego Gross Rosen (filia Fünfteichen) posadowionego w centrum dawnych Jelczańskich Samochodowych
Podziel się
Oceń

Wspólne dzieło twórców pomnika: Zbigniewa Frączkiewicza, Bolesława Telipa (wspomaganego przez Pawła Jaszczuka) oraz Emilię Rodzińską - odsłonięto i poświęcono 30 sierpnia 2013. Do współtwórców tego monumentu trzeba zaliczyć Urząd Miasta i Gminy J-L (reprezentowany przez wiceburmistrza Aleksandra Mitka), spółkę Jelcz-Komponenty oraz wykonawcę tej artystycznej kompilacji - jelczańską firmę "Granit Styl" Witolda Nisiniewicza.

– Jak doszło do powstania pomnika?

– Pomnik odsłonięto 31 maja 1977, a powstał z inicjatywy ówczesnego dyrektora ekonomicznego Jelcza, Zbigniewa Liedkego – wyjaśnia rzeźbiarz. – Poznałem go w "Legmecie", gdzie w roku 1971 pracowałem jako plastyk zakładowy. Dzięki wsparciu dyrektora Liedkego powstał monument, z którego jestem dumny. To chyba najlepsze moje dzieło – ze względu na formę i ekspresję.

– Do najlepszego rozwiązania jakoś się dochodzi.

– Wkomponowałem istniejący kamień-pomnik, poświęcony ofiarom Gross Rosen, w stalowy czworobok, przedstawiający metrowej wysokości płytę. Jeden jej róg jest wzniesiony w górę i w tej części są ukazane głowy symbolizujące ofiary, które kryje cała płyta. Pomnik nawiązuje do historii JZS, które powstały w obiektach fabryki zbrojeniowej Berthawerk, zbudowanej według projektu Kruppa przez więźniów miłoszyckiego obozu koncentracyjnego. Wykorzystałem projekt tych samych głów, które w Chocianowie – w roku 1973 – zastosowałem w pomniku poświęconym ofiarom II wojny światowej. Kolejną moją pracą było wykonanie w Wałbrzychu znaku rzeźbiarskiego, nawiązującego do losu więźniów Gross Rosen. I dzięki tym doświadczeniom rzeźbiarskim oraz wsparciu dyrektora Liedkego dotarłem do Jelcza. "Jelczańskie" głowy, które również były odlewane w Ciechanowie, tworzą relief, scalający jelczański pomnik z poprzednimi moimi pracami.

– Pomnik odsłaniał ówczesny dyrektor JZS – Wiesław Gruszecki. Podobno jego następcę "wkurzyło", że pomnik nie jest pomalowany, jakby w Jelczu farby nie było.

– Pomnik z założenia miał być rdzawy – moim marzeniem było stworzenie właśnie takiego monumentu. Cieszę się, że tak to zostało. W Chocianowie tamtejszy pomnik pokryto srebrną farbą. Tamtejsi decydenci przekonali mnie, że dzieła Władysława Hasiora – mego idola – również tak "zabezpieczono". Teraz chocianowski monument jest pomalowany na brunatno, a więc upodobnił się do jelczańskiego.

– Zestawienie dwóch pomników – granitowego (z krzyżem) oraz pańskiego stalowego – nie budzi kontrowersji?

– Forma i treść miały być dramatyczne i moim zdaniem, takie są. Współpracując z architekt Emilią Rodzińską, doszliśmy do porozumienia, które mnie uszczęśliwia. Krzyż trzeba uszanować. Dodam, że w trakcie realizacji mojego projektu Liedke zaproponował mi też stworzenie alegorii tego, co w ówczesnym wielkim Jelczu tworzono. Miał to być gigantyczny pojazd, ustawiony w sąsiedztwie wieżowca, na kołach wielkości oryginalnych kół samochodu ciężarowego, z postaciami geonautów. Model tego pomnika istnieje, był eksponowany na wielu wystawach.

– Ludzie zazdroszczą artystom, uważając, że są obdarzeni przez Boga szczególnym darem.

– Może tak jest, ale codzienność artysty nie jest taka łatwa. Myślę, że życiowa sytuacja – np. pracowników magistratów – jest o wiele bardziej ustabilizowana.



Napisz komentarz

Komentarze

ZASTRZEŻENIE PODMIOTU UPRAWNIONEGO DOTYCZĄCE EKSPLORACJI TEKSTU I DANYCH

Dokonywanie zwielokrotnień w celu eksploracji tekstu i danych, w tym systematyczne pobieranie treści, danych lub informacji ze strony internetowej tuolawa.pl i publikacji przy użyciu oprogramowania lub innego zautomatyzowanego systemu („screen scraping”/„web scraping”) lub w inny sposób, w szczególności do szkolenia systemów uczenia maszynowego lub sztucznej inteligencji (AI), bez wyraźnej zgody wydawcy - RYZA Sp. z o.o. jest niedozwolone. 

Zastrzeżenie to nie ma zastosowania do sytuacji, w których treści, dane lub informacje są wykorzystywane w celu ułatwienia ich wyszukiwania przez wyszukiwarki internetowe. Szczegółowe informacje na temat zastrzeżenia dostępne są TUTAJ

KOMENTARZE
Autor komentarza: * Treść komentarza: Za organizowanie przewozów i za rozkłady jazdy, odpowiadają Gminno-Powiatowe Przewozy, więc nie pracownicy UM, a pracownicy pana Mazurka i bardziej on. A tak a pro po, to każdy w Polsce płaci podatki. Rowniez pracownicy UM. Wypominanie komuś, że ma płacone „z naszych podatków” jest trochę żenujące. Data dodania komentarza: 15.11.2026, 20:34 Źródło komentarza: Przy odnowionym dworcu rusza nowiutki przystanek, a na nim mozaika rozkładów jazdy. Poprzyklejane Autor komentarza: Wiesiek Treść komentarza: Raczej rozkłady są przewoźnika a nie urzędowe. Może starszym tak pasuje, są przyzwyczajeni do papieru. Data dodania komentarza: 15.11.2026, 20:32 Źródło komentarza: Przy odnowionym dworcu rusza nowiutki przystanek, a na nim mozaika rozkładów jazdy. Poprzyklejane Autor komentarza: Lewe mieszkania dla kolesi Treść komentarza: Leniwy burmistrz, a ryba psuje się od głowy. Data dodania komentarza: 15.11.2026, 20:07 Źródło komentarza: Przy odnowionym dworcu rusza nowiutki przystanek, a na nim mozaika rozkładów jazdy. Poprzyklejane Autor komentarza: Jelczanin Treść komentarza: W Jelczu otwarli - nie w Laskowicach Oławskich. Data dodania komentarza: 15.11.2026, 17:29 Źródło komentarza: Pan Ryszard traci wszystkie krowy Autor komentarza: Obserwator Treść komentarza: Widziałem tej krowy codziennie. Czyste, odpasione, widać że szczęśliwe. Nie tak jak te chodowane w zamkniętych i śmierdzących oborach na łańcuchach lub z łbami unieruchomionymi między prętami, które nigdy w życiu nie widziały nieba. Prawda, że w ubiegłych latach zdarzali się, że krowy uciekały z pastwiska i chodziły samopas po okolicy, ale od roku sytuacja diametralnie się poprawiła i nie widziałem już ich poza pastwiskiem. Właściciel bardzo się starał, że miały lepiej. Miały co jeść , codziennie przywożona była im bala siana, nawet w lecie. Miały gdzie się schronić. One były chowane tak od urodzenia i te warunki były dla nich czymś naturalnym. A teraz wszystko stracił dzięki tym ekoterrorystom od animalsów. Niby chcieli pomóc zwierzętom, a skazali je na wegetację w brudnych oborach, a i tak za chwilę skończą w rzeźni. I to pewnie za niemałą cenę, bo mięso z takiego bydła chowanego na wolności, to napewno rarytas. Tak je uratowali i poprawili im byt. Data dodania komentarza: 15.11.2026, 13:01 Źródło komentarza: Pan Ryszard traci wszystkie krowy Autor komentarza: Gość Treść komentarza: "Uśmiechnięci " nie tylko pomagają ludziom ale też zwierzakom np. ZOO Łączna . "Uśmiechamy się brygada". Data dodania komentarza: 15.11.2026, 09:17 Źródło komentarza: Pan Ryszard traci wszystkie krowy
Reklama
NAPISZ DO NAS!

Jeśli masz interesujący temat, który możemy poruszyć lub byłeś(aś) świadkiem ważnego zdarzenia - napisz do nas. Podaj w treści swój adres e-mail lub numer telefonu. Jeżeli formularz Ci nie wystarcza - skontaktuj się z nami.

Reklama
Reklama