Pan Ryszard traci wszystkie krowy

-  Jak to możliwe, że zabierają bydło i nie ma przy tym nikogo z żadnego urzędu -  mówi z niedowierzaniem rozgoryczony pan Ryszard. - Kto poświadczy, ile krów zabrali i jakie? Jak to może być, że nie ma żadnej komisji, kogoś, kto obserwuje i poświadczy, co zabierają i w jakim stanie jest bydło. Powiedz mi pani, jak to może tak być... Zabierają mi dorobek życia i nikogo to nie interesuje. To jest sprawiedliwość?  

*

Wracamy do tematu wolno żyjącego stada krów w Grędzinie, gmina Jelcz-Laskowice.  Kilka lat temu mówiły o nim media w całym kraju, zaalarmowane przez mieszkańców. My ostatni raz pisaliśmy o sprawie w maju tego roku, w artykule: "Pan Ryszard: - Ida za mną jak za mamą". 

Mieszkańcy nagłośnili temat, gdy zabrakło oczekiwanej reakcji ze strony lokalnych instytucji, do których zwracali się o pomoc, bo niedopilnowane krowy wyrządzały szkody, a byki wzbudzały niepokój. Zdaniem mieszkańców oraz organizacji pozarządowych, interwencji wymagały zarówno zwierzęta, jak i ich właściciel, ponad 70-letni pan Ryszard, który z wiekiem coraz gorzej radził sobie z opieką nad wolno żyjącym stadem. Nie chciał jednak nawet słuchać o jego redukcji, a zwierzęta od zawsze żyły u niego w sposób naturalny. Prawie cały rok spędzały na pastwiskach. Rozmnażały się w niekontrolowany sposób, nikt nie doił krów i nie odbierał cielaków. Zdecydowana większość bydła rodziła się w stadzie i tam umierała. 

 Bydło zawsze jednak były oczkiem w głowie pana Ryszarda i - jak wciąż powtarza - sensem jego życia. Zawsze też starał się o nie dbać jak najlepiej. 

Inaczej widzieli to obrońcy praw zwierząt, którzy zarzucili właścicielowi stada m.in. brak odpowiedniej opieki, w tym weterynaryjnej, oraz złe warunki utrzymania.     

 W 2022 Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami po raz pierwszy oficjalnie skierowało wniosek do burmistrza Jelcza-Laskowic. Oczekiwali, że korzystając z ustawy o ochronie praw  zwierząt wyda decyzję o czasowym odebraniu bydła panu Ryszardowi. Tak się nie stało. Biorąc pod uwagę opinię biegłego, który nie stwierdził zagrożenia życia i zdrowia, oraz powiatowego lekarza weterynarii, we wrześniu 2023 burmistrz po raz pierwszy odmówił czasowego odebrania zwierząt. TOZ zaskarżyło tę decyzję zarówno tym razem, jak i kolejny raz, gdy sytuacja się powtórzyła.

Pan Ryszard ma żal, że sąd wydał decyzję o odebraniu mu zwierząt. Nie rozumie, dlaczego przed wyrokiem nikt nie przyjechał sprawdzić, jak dużo zainwestował i jak teraz żyją zwierzęta

Na początku lipca 2025, po zmianie władzy w jelczańskim urzędzie, sprawą zajął się nowy wiceburmistrz Michał Wolski. W gospodarstwie przeprowadzono wizję lokalną, w której wzięli też udział przedstawiciele TOZ-u.  Powołano nowego biegłego, który sporządził opinię. Ponowną kontrolę przeprowadził też Powiatowy Lekarz Weterynarii. Każdy miał jakieś zastrzeżenia, ale - co podkreślił biegły - z każdą kolejną kontrolą uchybienia zarzucone panu Ryszardowi w 2023 w znacznej mierze zostawały usuwane i chociaż wciąż nie wszystko było zgodne z przepisami, to nie były to uchybienia świadczące o znęcaniu się nad zwierzętami. Tym samym nie było podstaw do czasowego odebrania mu zwierząt. I taką decyzję, we wrześniu 2025 roku, wydał też nowy burmistrz. W rozmowie z nami Michał Wolski chwalił wtedy nawet pana Ryszarda za zmiany, które gospodarz zaczął wdrażać. 

- Zaczął sprzedawać część zwierząt, więc stado się nie powiększa - mówił wiceburmistrz. - Przy pastwisku wybudowano drewniane wiaty, pod którymi zwierzęta mogą się schronić. Nawiązał współpracę z firmą regularnie odbierającą obornik. Zwierzętom nie brakuje jedzenia, oznakowano budynki, inwentarz ma dostęp do wody, właściciel cały czas jest też w domu, więc może ich doglądać. Pewne uchybienia pozostały i zdarzają się nowe, a pan Ryszard jest coraz starszy, ma coraz mniej sił, więc prędzej czy później będzie potrzebował pomocy. Cały czas z nim rozmawiamy, próbujemy przekonywać do zmian i... coraz lepiej się dogadujemy. Wydaje się, że rozumie, iż czasy się zmieniły i są pewne wymogi prawne, które musi spełniać niezależnie od tego, jak on to widzi w swoim podejściu do zwierząt. Może trudno to zrozumieć, ale to bardzo ciekawa postać, on naprawdę kocha te krowy. I choć samo gospodarstwo wygląda na podupadłe, to zwierzęta w nim są naprawdę zadbane, a my z każdą wizytą obserwujemy poprawę ich warunków bytowych oraz starania pana Ryszarda, by zrealizować jak najwięcej z przekazywanych mu zaleceń.

 *

Decyzja burmistrza nie oznaczała końca problemów pana Ryszarda. W 2023 sprawa trafiła do prokuratury, by także śledczy zbadali, czy doszło do znęcania nad zwierzętami. W 2024 roku Prokuratura Rejonowa w Oławie skierowała sprawę do sądu, zarzucając panu Ryszardowi, że "w okresie od 2022 roku do 21 czerwca 2023 roku  znęcał się nad zwierzętami domowymi i hodowlanymi, tj. m.in.: - nie zapewniał utrzymywanym przez siebie zwierzętom (13 krów, 29 byków i 11 cielaków) właściwej opieki, czyli stałego dostępu do wody i pokarmu. Utrzymywał zwierzęta w niewłaściwych warunkach bytowania, tj. w nieodpowiednich budynkach gospodarskich bez zachowania wymaganej czystości i systematycznego usuwania obornika, bez właściwego nadzoru wiążąc zwierzęta za rogi sznurkiem do snopowiązałki. Ponadto nie zapewniał właściwej opieki weterynaryjnej trzem psom rasy mieszanej, czym stwarzał zagrożenie dla ich życia i zdrowia dopuszczając do cierpień. Oskarżycielami posiłkowymi w sprawie były TOZ oraz Fundacja Ochrony Zwierząt i Środowiska LEX Nowa. 

2 października 2025 r. Sąd Rejonowy w Oławie wydal wyrok. Zdecydował o warunkowym umorzeniu postępowanie na okres próby 3 lat. To oznaczało, że uznał pana Ryszarda za winnego, ale nie wymierzył mu kary. Dał mu drugą szansę, co oznaczało, że gdyby jednak w ciągu trzech lat próby popełnił przestępstwo, wówczas sąd mógł wznowić umorzone postępowanie i go skazać.

Uzasadniając wyrok sędzia powiedział, że przeprowadzono szczegółowe postępowanie dowodowe, w tym przeanalizowano dokumentację weterynaryjną i opinie wydane w sprawie. Jedna z nich wskazywała, że brak jest podstaw do odebrania zwierząt i na jej podstawie zdecydował o warunkowym umorzeniu postępowania. Co do zarzutu znęcania, sąd uznał, że nie jest to znęcanie, które polega na fizycznym lub psychicznym krzywdzeniu osoby najbliższej. Warunki bytowania zwierząt były nie do końca właściwe, opieka weterynaryjna nie została zapewniona w stosunku do psów, ale z ustaleń sądu wynika, że oskarżony kontaktował się z weterynarzami w wypadkach, gdy była wymagana ich interwencja. Co więcej, zdarzenia miały miejsce w latach 2022-23, a z ustaleń sądu wynika, że sytuacja uległa poprawie. Wprawdzie nie całkowicie, bo nadal zdarzały się przypadki, że bydło opuszczało gospodarstwo, jednak biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sąd zdecydował się nie skazywać oskarżonego, a warunkowo umorzyć postępowanie. Nie zachodziły bowiem podstawy ani do odbierania tych zwierząt, ani do orzekania zakazu ich posiadania. 

*

Z wyrokiem nie zgodzili się ani prokuratura, ani organizacje ochrony praw zwierząt. Złożyli apelację.

 Na sprawie w sądzie pierwszej instancji pan Ryszard był tylko raz i złożył wyjaśnienia. Na inne nie chodził, bo - jak mówi - za każdym razem było napisane stawiennictwo nieobowiązkowe, a bronił go adwokat z urzędu. Na sprawę apelacyjną też nie poszedł. Podobała  mu się argumentacja, jaką wykazał sąd pierwszej instancji i wierzył, że tak zostanie. Od początku nie rozumiał bowiem, dlaczego oskarżają go o znęcanie, przecież - jak od początku powtarza - te krowy to sens jego życia. 

- Jakie znęcanie? - mówił po pierwszym wyroku. - Gdybym ja im nie dawał jeść, głodził, bił, ale... siana mają do oporu, luzem chodzą, w cieniu leżą. To wszystko, kilka hektarów ogrodzone do samego lasku, to moje pastwiska. Zarzucali mi, że wiaty nie mam, to już jest. Wodę mają. Co oni jeszcze ode mnie chcą? - odpowiadał pytaniem na pytanie, co zrobi, gdy sąd drugiej instancji zmieni jednak  wyrok i nakaże odebrać mu zwierzęta. - Za co? Czy im u mnie źle?   

A jednak 2 czerwca tego roku Sąd Okręgowy we Wrocławiu zmienił wyrok sądu pierwszej instancji. Orzekł przepadek zwierząt gospodarskich, tj.13 krów, 29 byków, 11 cielaków oraz 3 psów. To oznacza, że pan Ryszard traci wszelkie prawo do 53 sztuk zwierząt, wskazanych w wyroku, musi je oddać i nigdy nie odzyska. Nie otrzyma też za nie żadnej zapłaty. Co więcej, sąd orzekł też wobec właściciela stada zakaz posiadania wszelkich zwierząt na okres 2 lat. To oznacza, że pan Ryszard musi oddać wszystkie zwierzęta, jakie ma obecnie, i przez dwa lata od wydania wyroku nie może żadnych posiadać. Pozostałe zwierzęta, które nie podlegają przepadkowi, pozostają własnością pana Ryszarda i po dwóch latach od wydania wyroku może je odebrać z miejsca, w którym aktualnie przebywają. 

10 października sąd wydał postanowienie, że wszystkie zwierzęta, zarówno te objęte przepadkiem, jak i pozostałe, pan Ryszard ma przekazać konkretnemu gospodarstwu w województwie wielkopolskim. Wyrok jest prawomocny. Jego wykonanie budzi jednak wiele wątpliwości. 

* 

- W piątek 23 października przyjechali pierwszy raz razem z policją - mówi zdenerwowany pan Ryszard. - Pokazali wyrok i powiedzieli, że zabierają bydło, najpierw byki, ale nikt z żadnego urzędu z nimi nie przyjechał. Policja przyjechała pilnować. Może bali się, że nie wpuszczę ich na podwórko? Ale wpuściłem normalnie, nawet zaprowadziłem na pastwisko z bykami. Byli prawie cały dzień, a zabrali tylko trzy, bo więcej nie udało im się złapać. Nic dziwnego. One całe życie, od cielaka, żyją na wolności. Po resztę przyjechali w sobotę, też nie było nikogo z żadnego urzędu. Zabrali cztery byki, bo reszta uciekła do lasu. Tak się wystraszyły. Przerwały pastucha i uciekły, a oni mnie oskarżyli, że to ja odłączyłem pastucha i wezwali policję, ale ja nie zdjąłem żadnego pastucha. Byki same go przerwały, ze strachu.... Słuchaj pani, wtedy w sobotę zabrali też z innego pastwiska jedną krowę. Miała być przynętą dla byków i mieli ją z powrotem wypuścić. Pojechałem na tamto pastwisko wieczorem, żeby sprawdzić i nakarmić cielaka, ale krów nie było tam, gdzie zawsze. Chowały się między drzewami. Widać było, że też są wystraszone. Nie mogłem ich policzyć, więc w niedzielę rano pojechałem jeszcze raz. Naliczyłem 37 sztuk razem z cielakami, a powinno być 45. Wygląda na to, że w sobotę zabrali też krowy bez mojej wiedzy. Gdyby powiedzieli, że będą je zabierać, to siadłbym na rower i pojechał, żeby zobaczyć, ale nic nie powiedzieli. A gdy we wtorek przyjechali trzeci raz, to nie wiem, ile krów zabrali. Nie pozwolili mi blisko podchodzić, więc nie policzyłem. Kilka sztuk ponoć uciekło do lasu. Ile? Też nie wiem... Nie mam żadnego dokumentu na piśmie, żadnej informacji o tym, ile zabierają, niczego nie podpisywałem i kto teraz poświadczy, gdy byłem tylko ja i oni - kręci głową z niedowierzaniem. -  To bydło to dorobek mojego życia, wszystko, co mam. Całe życie na to pracowałem i zostawiają mnie z niczym. To jest sprawiedliwość? Dlaczego przed wydaniem tego wyroku nikt do mnie nie przyjechał i nie sprawdził, jak to wszystko teraz wygląda?   

O ile pan Ryszard zdaje się rozumieć, że musi oddać zwierzęta, co do których sąd orzekł przepadek, to zupełnie nie zgadza się z całkowitym zakazem posiadania zwierząt. - Chcą mi zabrać nawet gołębie - mówi z niedowierzaniem. - Za co? Nikt nigdy nic mi nie dał za darmo. Mama zostawiła mi cztery krowy, a ja sam całe życie ciężko na to wszystko pracowałem, a oni zostawiają mnie z niczym i jeszcze będę musiał za to zapłacić. Jak to możliwe...? Czy burmistrz albo powiatowy lekarz weterynarii nie powinni przy tym być, sprawdzać, pilnować?   

*

 Zasady przekazywania zwierząt podlegających przepadkowi reguluje artykuł 38 Ustawy o ochronie zwierząt. Mówi on, że sąd przekazuje zawiadomienie o prawomocnym orzeczeniu organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, biorącej udział w postępowaniu lub innej o takim samym celu działania. Skazując pana Ryszarda sąd jako wykonawcę wyroku wskazał konkretne gospodarstwo, które współpracuje z fundacją "Mrunio", zajmującą się ochroną zwierząt, ponieważ organizacje biorące udział w postępowaniu nie prowadzą azylu dla zwierząt gospodarskich i mogły zaangażować się jedynie w działania formalne. Dalej przepis ustawy mówi, że po otrzymaniu zawiadomienia organizacja jest obowiązana powiadomić niezwłocznie powiatowego lekarza weterynarii o wejściu w posiadanie zwierzęcia. Po otrzymaniu takiego powiadomienia, powiatowy lekarz weterynarii niezwłocznie przeprowadza badanie zwierzęcia.

Pani Sylwia, współwłaścicielka gospodarstwa, które odbierało zwierzęta, twierdzi, że według jej wiedzy organizacje, które brały udział w postępowaniu sądowym, po uprawomocnieniu się wyroku informowały telefonicznie powiatowego lekarza weterynarii w Oławie o tym, że wyrok będzie niebawem wykonany. Co do udziału lekarza w odbiorze zwierząt, to - zdaniem pani Sylwii - przepisy nie wymagają tego wprost, więc trudno tutaj mówić o jakimkolwiek uchybieniu z jego strony.

Trudno było odłowić stado

- Jako odbierający zwierzęta mamy obowiązek powiadomić lekarza weterynarii po wejściu w ich posiadanie i tak zrobiliśmy - tłumaczy. - Nie mogliśmy tego zrobić przed złapaniem zwierząt, bo nie wiedzieliśmy, czy to się w ogóle uda i które konkretnie zwierzęta uda się odebrać. Przepisy nie wskazują też, którego lekarza należy powiadomić o przejęciu zwierząt. Ja zawiadomiłam powiatowego lekarza weterynarii nadzorującego moje gospodarstwo, który ma je przebadać. Dopełniłam również formalnych obowiązków związanych ze zgłoszeniem przemieszczenia zwierząt.

Dodaje, że 23 października, gdy po raz pierwszy przyjechali po bydło pana Ryszarda, próbowała się skontaktować z powiatowym lekarzem weterynarii w Oławie, ale się to nie udało. Powiadomiła natomiast funkcjonariuszy policji z KPP w Jelczu, którzy uczestniczyli wraz z nią w procedurze tego dnia. We wtorek 27 października pojechała natomiast do powiatowego lekarza weterynarii w Oławie i bezpośrednio zgłosiła mu, że odbierają zwierzęta, przedkładając prawomocny wyrok sądu oraz postanowienie sądu, na podstawie którego miała zabezpieczyć wszystkie zwierzęta znajdujące się pod opieką pana Ryszarda. Tego samego dnia również organizacje biorące udział w postępowaniu sądowym skierowały pismo do powiatowego lekarza weterynarii w Oławie, w którym wymieniono wszystkie dotychczas zabezpieczone zwierzęta.

Wbrew temu, co mówi pan Ryszard, pani Sylwia zapewnia, że przepisy wymagają od niej sporządzenia protokołu z odbioru zwierząt i taki protokół sporządzono.

- Pod tym protokołem podpisał się również pan Ryszard i otrzymał kopię tego dokumentu -mówi pani Sylwia. - Przekażę także wszelkie informacje powiatowemu lekarzowi weterynarii w Oławie czy innym uprawnionym organom, gdy zakończy się odbiór wszystkich zwierząt i jeżeli się o to zwrócą. W bieżącym tygodniu zwierzęta są badane przez lekarza weterynarii oraz lokalnego powiatowego lekarza weterynarii w miejscu, w którym aktualnie przebywają.