Na przełomie 1949 i 1950 roku grupa harcerzy z Laskowic Oławskich i okolic, wśród nich Ryszard Sławik, Franciszek Sumisławski, Bolesław Telip i Aleksander Trznadel, postanowiła chronić ideały harcerskie i tradycje kresowe w czasach rosnącej represji komunistycznej. Tak powstała tajna organizacja pod nazwą „Jednostka Sokołów”.
Cele i działalność
Członkowie jednostki spotykali się na tajnych zebraniach, dyskutowali o sytuacji politycznej w kraju i na świecie, słuchali zachodnich stacji radiowych, takich jak BBC czy „Głos Ameryki”. Przygotowywali się na wypadek konfliktu ZSRR z Zachodem, a w praktyce – broniąc się przed narastającą kolektywizacją wsi i represjami wobec rodziców.
Harcerze zbierali broń w ruinach poniemieckich budynków i pustkowiach. Zgromadzili m.in. trzy automaty „MP”, jeden automat „PP”, pistolet typu „FN”, „Parabellum”, dwa karabiny „Mauser”, granat zaczepny i amunicję. Broń była ukryta w gospodarstwach rodziców członków jednostki.
Akcje społeczne
Latem 1951 młodzi działacze zorganizowali swoją pierwszą akcję społeczną: rozklejali ulotki wśród rolników, nawołując do sprzeciwu wobec obowiązkowej kolektywizacji i nieoddawania zboża władzom komunistycznym. Była to wyłącznie działalność pokojowa, choć jeden z członków – Marian Kaliciński – planował w ostatniej chwili zamach na gminnego sekretarza PZPR.
Aresztowania i represje
W listopadzie 1951 działalnością „Jednostki Sokołów” zainteresowało się UB. Po przypadkowym postrzeleniu jednego z członków, funkcjonariusze wpadli na trop harcerzy. Ryszard Sławik wraz z kolegami został aresztowany w marcu 1952 roku w czasie lekcji w Kłodzku i przewieziony do aresztu we Wrocławiu.
Młodzi działacze przeszli przez przesłuchania, bicie i pobyt w ciasnym karcerze. Sławik wspominał:
„Krzyki i kopniaki nie robiły na mnie wrażenia. Mogłem tylko zaciskać zęby. Nie z bohaterstwa. Tak w naturze człowieka jest.”
Proces i wyrok
3 lipca 1952 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Oławie postawił ośmiu członkom zarzuty m.in.: założenia nielegalnej organizacji, posiadania broni, sporządzania ulotek o treści antypaństwowej i próby obalenia ustroju przemocą. Ryszard Sławik został skazany na dwa lata więzienia, pozostali koledzy otrzymali wyroki od dwóch do sześciu lat. Po apelacji i ogłoszeniu amnestii wszyscy wyszli na wolność w grudniu 1952 roku.
Dziedzictwo jednostki
„Jednostka Sokołów” była przykładem młodzieńczej odwagi i wierności ideałom harcerskim w czasach terroru politycznego. Działalność organizacji, choć krótka i skromna, pozostawiła trwały ślad w historii lokalnej społeczności i była wyrazem sprzeciwu wobec represji wobec rodzin kresowych osadników.
Franciszek Sumisławski, obok kolega niezwiązany z Sokołami, dalej Bolesław Telip i Ryszard Sławik. Zdjęcie zrobione w Laskowicach
Napisz komentarz
Komentarze