Na czym polega leczenie farmakologiczne ADHD i kiedy psychiatra zaleca leki?
Objawy ADHD nie wszystkim uprzykrzają życie w tym samym stopniu – niektórzy całkiem dobrze funkcjonują i nie potrzebują farmakoterapii. Część z nich wypracowała przydatne strategie adaptacyjne podczas psychoterapii lub coachingu, pozostali zaś wykonują zawód, w którym to zaburzenie nie przeszkadza. Jeśli jednak widzisz, że symptomy poważnie utrudniają Ci codzienne funkcjonowanie, rozważ konsultację z psychiatrą.
Lekarz może przepisać Ci lek na ADHD, który pomoże Ci lepiej radzić sobie w pracy, relacjach i przy wykonywaniu domowych obowiązków. Zapewne z własnego doświadczenia wiesz już, jak nasilona impulsywność i trudności z koncentracją potrafią rozregulować każdy dzień. Psychiatra widząc problemy, z którymi się borykasz, może zdecydować o włączeniu farmakoterapii. Odpowiednio dobrane medykamenty pozwolą Ci skupić się na zadaniach, które masz do wykonania, i ułatwią Ci kontrolę własnego zachowania.
Jakie leki na ADHD może przepisać lekarz psychiatra? Przegląd dostępnych grup
W leczeniu farmakologicznym zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi wykorzystuje się kilka rodzajów preparatów, które różnią się mechanizmem działania i profilem bezpieczeństwa. Niektóre z nich zwiększają dostępność dopaminy i noradrenaliny w mózgu, czyli neuroprzekaźników, które odpowiadają za motywację, koncentrację i kontrolę impulsów. Inne leki działają w odmienny sposób i dobiera się je indywidualnie, uwzględniając Twoje potrzeby, stan zdrowia i reakcje organizmu.
Jeśli nie masz ku temu żadnych przeciwwskazań, prawdopodobnie psychiatra w pierwszej kolejności zaproponuje Ci leki stymulujące, które zawierają metylofenidat lub pochodne amfetaminy. Obecne w nich substancje aktywne zazwyczaj szybko zmniejszają objawy ADHD i poprawiają koncentrację. Mogą też zredukować u Ciebie nadruchliwość i impulsywność, przez co ułatwią Ci codzienne funkcjonowanie.
W przypadku, gdy lekarz stwierdzi u Ciebie przeciwwskazania do stosowania stymulantów, wybierze inną ścieżkę farmakoterapii. Zaleci Ci przyjmowanie preparatów niestymulujących, które opierają się na atomoksetynie lub guanfacynie.
Gdy Twój układ nerwowy nie reaguje na wdrożone leczenie, lekarz bierze też pod uwagę inne opcje – leki przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe lub preparaty na nadciśnienie. To, jaki medykament ostatecznie się u Ciebie sprawdzi, zależy od rodzaju zgłaszanych objawów i indywidualnych predyspozycji organizmu. Farmakoterapia wymaga ścisłego nadzoru medycznego, dlatego co kilka miesięcy będziesz pojawiać się na wizytach kontrolnych. Psychiatra może modyfikować dawki leków lub wymienić je na inne preparaty.
Jak zaburzenia współistniejące wpływają na wybór leku przy ADHD?
Możesz też cierpieć na zaburzenia współistniejące, takie jak depresja czy zaburzenia lękowe, które lekarz powinien uwzględnić przy doborze farmakoterapii. Jeśli odczuwasz silny niepokój, z którym sobie nie radzisz, prawdopodobnie w pierwszej kolejności psychiatra zajmie się wdrażaniem leków przeciwlękowych. Psychostymulanty mogą bowiem nasilać objawy zaburzeń lękowych i uniemożliwiać Ci wykonywanie codziennych obowiązków.
Zdarza się jednak, że obawy stanowią „efekt uboczny” nieleczonego ADHD – odczuwasz niepokój na myśl o pracy, bo sobie z nią nie radzisz z powodu problemów z koncentracją. W takiej sytuacji lekarz może zdecydować się na psychostymulanty, wychodząc z założenia, że wyeliminują realne trudności, z którymi się borykasz.
Współwystępowanie schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej nieco komplikuje leczenie – pacjentom z tymi zaburzeniami nie podaje się stymulantów. Mogą bowiem nasilać objawy psychotyczne i maniakalne.
Leki psychostymulujące w ADHD – jak działają stymulanty?
Dopamina jest neuroprzekaźnikiem, który odpowiada za Twoją motywację, planowanie i funkcje wykonawcze. Gdy utrzymuje się na zbyt niskim poziomie, zmagasz się ze spadkiem koncentracji, impulsywnością i trudnościami z organizacją, czyli typowymi symptomami ADHD.
Noradrenalina wspiera Twoją czujność, pozwala Ci selekcjonować bodźce i odpowiada za Twoją gotowość do reakcji. Kiedy jej stężenie jest za niskie, skarżysz się na chaos poznawczy i impulsywne decyzje – nie potrafisz wówczas zatrzymać swoich reakcji i ocenić konsekwencji. Przyjmując leki, które zwiększają jej dostępność, możesz uzyskać lepszą kontrolę nad swoim zachowaniem.
Pochodne amfetaminy stosuje się w leczeniu problemów z koncentracją i nadpobudliwości od lat 30. XX wieku, dlatego uchodzą za dobrze poznaną grupę substancji psychoaktywnych. Zażywając je, zwiększasz uwalnianie katecholamin i hamujesz ich wychwyt zwrotny, przez co wzrasta dostępność dopaminy i noradrenaliny w Twoich synapsach. Sprawia to, że łatwiej Ci utrzymać uwagę na wykonywanym zadaniu i kontrolować własne reakcje.
Nieco później wprowadzono metylofenidat, który od lat jest szeroko stosowany w leczeniu ADHD. Jego mechanizm działania opiera się na blokowaniu wychwytu zwrotnego katecholamin, co oznacza, że ta substancja aktywna także zwiększa stężenie dopaminy. Poprawia tym samym Twoje skupienie i pozwala Ci zahamować nieprzemyślane reakcje – stosowanie metylofenidatu zmniejsza też nadruchliwość i impulsywność. Przyjmując ten lek zgodnie z zaleceniami lekarza, łatwiej kończysz zadania i lepiej zarządzasz swoją pracą.
Leki stymulujące, jak wszystkie inne preparaty lecznicze, mogą powodować działania niepożądane, które w dużej mierze zależą od dawki. Osoby z ADHD, które je zażywają, najczęściej skarżą się na bezsenność, spadek apetytu, napięcie emocjonalne i suchość w ustach. Psychiatra monitorując Twoje leczenie, może zapobiec powikłaniom i skutkom ubocznym – gdy zajdzie taka potrzeba, zmieni Ci dawkę leku, jego formę lub przepisze inny składnik czynny.
Być może martwisz się, że skoro leki na ADHD zawierają substancje psychoaktywne, wywołają u Ciebie uzależnienie od narkotyków. Jest to bardzo często spotykana obawa, którą jednak stanowczo rozwiewają lekarze. Stymulanty na ogół nie zwiększają ryzyka uzależnienia, lecz je zmniejszają, ponieważ przyjmując je, czujesz się lepiej, przez co nie kusi Cię alkohol czy marihuana. Wiele osób sięga po używki, traktując je jako formę „samoleczenia” – niestety te zazwyczaj rodzą kolejny problem w postaci nałogu.
Leków stymulujących nie przepisuje się wyłącznie osobom uzależnionym od narkotyków – amfetaminy, heroiny itp. Ryzyko uzależnienia dodatkowo zmniejszają leki o przedłużonym uwalnianiu. Układ nagrody, który odgrywa kluczową rolę w rozwoju nałogu, reaguje zazwyczaj na gwałtowny wyrzut substancji psychoaktywnej. Jej powolne uwalnianie nie powoduje uzależnienia.
Leki niestymulujące na ADHD – kiedy stosuje się atomoksetynę i inne opcje?
Nie każdy pacjent dobrze toleruje stymulanty i może je bezpiecznie stosować, dlatego psychiatrzy przepisują też leki niestymulujące. Lekarz, do którego się zgłosisz, uwzględni wszystkie przeciwwskazania i weźmie pod uwagę wcześniejszą słabą tolerancję pochodnych amfetaminy lub metylofenidatu. Niestymulujące leki stosowane w ADHD wdraża się także przy nasilonym lęku i tikach – ich działanie jest łagodniejsze i powoli narasta.
Atomoksetyna działa głównie na układ noradrenergiczny w korze przedczołowej, gdzie hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i zwiększa jej dostępność. W efekcie poprawia Twoją regulację uwagi i pozwala Ci kontrolować reakcje. Na rezultaty musisz jednak zaczekać kilka tygodni. Leki z atomoksetyną także mogą dawać skutki uboczne – najczęściej powodują nudności, nadmierną senność i spadek apetytu. Przyjmując je, musisz liczyć się także z wahaniami nastroju i wzrostem ciśnienia – te działania niepożądane są jednak stosunkowo rzadkie.
Guanfacyna działa jako agonista receptorów alfa-2A w mózgu, dlatego wzmacnia sygnały w korze przedczołowej, które odpowiadają za samokontrolę. W rezultacie lek z tym składnikiem czynnym zmniejsza u Ciebie nadruchliwość i impulsywność behawioralną. Psychiatra rozważy jego wdrożenie, gdy borykasz się z tikami i zaburzeniami snu. Wśród najczęstszych niepożądanych skutków stosowania guanfacyny wymienia się senność i spadek ciśnienia. Lek może też wywołać u Ciebie zawroty głowy i zmęczenie – jeśli dostrzeżesz u siebie tego typu dolegliwości, porozmawiaj o nich z lekarzem.
Bupropion jest lekiem przeciwdepresyjnym, który stosuje się w leczeniu ADHD w wyjątkowych sytuacjach. Może okazać się pomocny w łagodzeniu objawów tego zaburzenia neurorozwojowego, gdyż hamuje wychwyt dopaminy i noradrenaliny w synapsach. W rezultacie poprawia zdolność skupienia i ułatwia Ci wywiązywanie się z codziennych obowiązków. Skutki uboczne bupropionu obejmują bezsenność, suchość w ustach i niepokój – jeśli pojawią się u Ciebie, należy skonsultować się z lekarzem. U osób predysponowanych może też zwiększać ryzyko napadów drgawkowych, dlatego gdy masz do nich skłonność, poinformuj o tym psychiatrę.
Psychiatra pomoże Ci dobrać farmakoterapię, jeśli uzna, że symptomy ADHD uniemożliwiają Ci normalne funkcjonowanie. Wielu samorzeczników mówi, że odkąd przyjmuje leki, radio w ich głowie wreszcie zamilkło – wcześniej grało nieprzerwanie. W Polsce stosuje się dobrze przebadane medykamenty, które zostały zatwierdzone przez EMA.
Bibliografia
Jóźwiak, J., Tarnowska-Ciosek, I., 2024, Z tego się nie wyrasta: kompendium ADHD, Warszawa: Groomedia sp. z o.o.
Jóźwiak, J., 2025, 107 mitów o ADHD: czyli jak mierzyć się z niewiedzą, Warszawa: Wydawnictwo Wiedza Współczesna
Levrini, A., 2025, ADHD w dorosłym życiu: jak planować, osiągać swoje cele i odzyskać spokój, tłum. A. Haduła, red. nauk. K. Foryciarz, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
EMPATIO Magdalena Senderowska
al. Architektów, nr 10, lok. 3
54-115 Wrocław
Rejestracja telefoniczna: 535 989 536
https://empatio.pl/kontakt/
(tekst sponsorowany)
Napisz komentarz
Komentarze