Oławski Nepomucen bez dłoni

Nadmienić trzeba, że nasze miasto może poszczycić się również drugim pomnikiem tego świętego, stojącym obecnie przed ratuszem i tuż obok siedziby Straży Miejskiej. Pierwotnie posąg stał przy moście drogowym na rzece Oławie, zwanym Mostem św. Nepomucena. Po II wojnie światowej został uratowany przed zniszczeniem przez księdza Franciszka Kutrowskiego, który zabezpieczył ją na terenie ogrodu plebani i złożył koło muru obronnego, po tym jak w latach 50. XX wieku przejeżdżająca ciężarówka uderzyła w most i strąciła figurę do rzeki. W latach 70. ubiegłego wieku figurą zainteresował się znany oławski zegarmistrz Stanisław Marynowski, który przewiózł ją na teren swojej posesji przy dzisiejszej ulicy Kamiennej z zamiarem jej wyeksponowania. Z czasem pan Marynowski wyjechał na stałe do RPA, a następnie do Australii. Nowi lokatorzy nie mieli wiedzy o uszkodzonym zabytku. Dopiero w maju 1994 roku mieszkający w sąsiedztwie Tadeusz Stawiński powiadomił o tym fakcie redakcję "Wiadomości Oławskich". Sprawa ruszyła z miejsca. Zimą 1995 roku figurę Nepomucena przewieziono do siedziby redakcji, która za cel postawiła sobie jej odnowienie. Po rocznych staraniach i kwestach na renowację rzeźbę przewieziono do zakładu rzeźbiarskiego "Kamior" Mieczysława Ziółkowskiego w Wiązowie, gdzie została poddana zabiegom konserwatorskim. 24 maja 1997 roku odnowiony posąg św. Nepomucena stanął w samym Rynku, na nowym cokole, ufundowanym w przez właściciela oławskiego zakładu pogrzebowego Stanisława Jaśnikowskiego. Co ciekawe, odnowiony pomnik stanął w samą porę, "zapobiegając" pamiętnej "powodzi tysiąclecia" w lipcu 1997 roku. W okolicach Oławy mamy również uszkodzoną, późnobarokową figurę z XVIII wieku w zespole pałacowo-parkowym w Psarach. Wcześniej na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku, częściowo rozbita i pozbawiona głowy leżała obok biegnącej groblą drogi nieopodal Psarskiego Potoku. Od początku lat dziewięćdziesiątych leży na dziedzińcu podworskim w Psarach. Zupełnie odmienny los spotkał pochodzącą z 1732 roku figurę Nepomuka w Ratowicach. Dzięki zaangażowaniu państwa Żukowskim udało się z pietyzmem ją odrestaurować. Pisaliśmy o tym dość obszernie w ubiegłym roku w nr 47 naszej gazety. Wystarczy wspomnieć, że po wojnie figura była zniszczona i rozczłonkowana, a jej kawałków trzeba było szukać na sąsiednich działkach. Jeden z mieszkańców wydobył ją z rowu, odrestaurował i postawił na cokole, w miejscu, w którym stoi do dziś. Święty został pomalowany też farbami. Dopiero determinacja i wieloletnie starania doprowadziły do tego, że ratowicki Nepomucen wygląda jak nowy. Z karty zabytku dowiadujemy się, że święty ukazany jest w stroju kapłańskim, "z zarzuconym płaszczem na ramiona, spiętym na piersiach za pomocą ozdobnej klamry oraz biretem na głowie. W obydwu wyciągniętych przed siebie dłoniach trzyma krucyfiks, lewą ręką obejmuje ramię krzyża, prawą podtrzymuje jego nasadę". Bogato dekorowany środek obiektu zdobią herby fundatorów z pochodzącej z Nadrenii rodziny Mattencloit.

Tu stoi przy ul. 1 Maja

Oryginalne ujęcie świętego z terakoty przed jedną z posesji w Owczarach

Wyjątkowo rzadką, stojącą na wysokim cokole, a wykonaną z terakoty polichromowaną figurę św. Jana Nepomucena z krzyżem maltańskim na piersi i palmą męczeństwa z 2 poł. XIX wieku zobaczymy przed jedną z posesji w Owczarach. Ciekawy zaś przykład wykonanej w piaskowcu klasycystycznej figury z 1850 roku odnajdziemy w Wiązowie, na moście Młynówki rzeki Oława oraz nieopodal kościoła pw. Jadwigi w Węgrach w gminie Żórawina. Także na plebanii w Brożcu i podziemiach kościoła pw. św. Wawrzyńca w Oleśnicy Małej, gdzie znajdują się rzeźby Nepomucena pozbawione krzyży. Nie są to oczywiście wszystkie przedstawienia św. Jana Nepomucena Wystarczy wspomnieć chociażby o barokowym obrazie z XVIII wieku (1716?) w kościele pod wezwaniem św. Piotra i Pawła w Minkowicach Oławskich, pochodzącym z najprawdopodobniej z ołtarza nieczynnego dziś szachulcowego kościoła pod wezwaniem tego świętego w tejże wsi, czy drewnianych rzeźbach znajdujących się w kościołach m.in. w Oławie (kościele pw. św. Ap. Piotra i Pawła), Marcinkowicach, Miłoszycach, Niemilu, Niwniku, Osieku, Psarach, czy Wierzbnie.

Tu wyjątkowe ujęcie symbolizujące milczenie świętego - figura z kościoła pw. Św. Apostołów Piotra i Pawła w Oławie

Niewątpliwie na tle innych tego typu zabytków nasz Nepomucen przedstawia wyjątkową wartość nie tylko historyczną, ale i artystyczną. Jak już wspomniałem jest jednym z najstarszych przedstawień tego świętego. Zadbajmy o zatem naszego Nepomuka i nie dopuśćmy do jego dalszej degradacji.

Kościół (z 1716 r.) pod rzadkim wezwaniem świętego Nepomucena w Minkowicach Oławskich. Zapewne nieprzypadkowo, bo jest związek z kościółkiem św. Rocha w Oławie, przy którym stoi figura Nepomucen, ale to już zupełnie inna historia

Tekst i Fot. Zbigniew Jakubowicz